Wytwórczość metalurgiczna

Spora liczba znalezionych wyrobów brązowych oraz różne przedmioty związane z odlewnictwem świadczą wyraźnie o istnieniu tej wytwórczości na miejscu. Specyfika i umiejętności tego zawodu, posiadane przez nielicznych mieszkańców, stawiały osobę odlewnika na wysokim miejscu w ówczesnej hierarchii społecznej. Brąz będący stopem miedzi i cyny, w którym zawartość cyny waha się W, granicach około 10%, był wówczas sprowadzany głównie z obszaru Węgier oraz w małej ilości z terenów Niemiec południowych. Gotowy brąz lub też oba jego składniki importowano w postaci sztabek i brył. Dodatkowym źródłem surowca był złom w postaci uszkodzonych przedmiotów, które skrzętnie zbierano i następnie ponownie przetapiano. Aby uzyskać określony przedmiot brązowy odlewca musiał doprowadzić brąz do stanu ciekłego. Topiono go na ogniskach w małych glinianych tygielkach lub też najprawdopodobniej w glinianych naczyniach, jeżeli chciano uzyskać większą ilość roztopionego metalu. W celu uzyskania wysokiej temperatury około 850°C potrzebnej do stopienia brązu wrzucano do palenisk węgle drzewne i podsycano dodatkowo ogień za pomocą glinianych dysz (ryc. 43). Dysza

ryc.43
Ryc. 43. Gliniana dysza

taka cieńszym końcem osadzona była w ognisku, natomiast do drugiego końca przymocowany był mieszek skórzany, za pomocą którego wdmuchiwano przez dyszę powietrze do paleniska. Odlewca, posiadając już płynny brąz,mógł przystąpić do odlewania przedmiotów w formach odlewniczych, uprzednio przygotowanych. Do tego celu używał on dwojakiego rodzaju form, mianowicie stałych lub niszczejących. Przy pierwszym typie form najprostszą była forma skrzyniowa, która składała się z dwóch płytek. W jednej z nich znajdował się negatyw odlewanego przedmiotu, natomiast druga przykrywająca była płaska. W takich formach odlewca wykonywał tylko niektóre przedmioty np. sierpy. Dla wykonania już jednak grotów oszczepów lub siekierek z tulejkami (ryc. 44) używano form składających się z dwu lub więcej części, na których znajdowały się fragmenty negatywu odlewanych przedmiotów. Ten typ form stałych nazywamy formami muszlowatymi. Formy stałe wykonywano z gliny, kamienia i brązu. Taką formę z gliny do wykonywania główek szpil odkryto właśnie W osiedlu (ryc. 45).

ryc.44
Ryc. 44. Siekierka brązowa
ryc.45
Ryc. 45. Rdzeń oraz forma do odlewania główek szpil wykonane z gliny

Większość ozdób wyrabiano jednak bardziej skomplikowaną techniką tzn. przy pomocy form niszczejących. Ten sposób odlewania polegał na tym, że odlewca najpierw modelował określoną ozdobę w wosku. Przy większych ilościach tego samego przedmiotu i dla lepszej dokładności model woskowy odlewano w formie kamiennej lub brązowej. Wykonany model oblepiano gliną pozostawiając w jednym miejscu otwór, do którego dolepiano lejkowaty kanał wlewowy. Po przeschnięciu model wkładano do paleniska, gdzie forma wypalała się w ogniu a wosk wyciekał pozostawiając w formie negatyw wymodelowanego przedmiotu. Do takiej formy wlewano następnie roztopiony brąz, po ostygnięciu którego formę rozbijano aby wydobyć odlany przedmiot. Puste w środku ozdoby odlewano na rdzeniu glinianym. Różnica w wykonaniu poprzednich czynności polegała na tym, że najpierw ulepiano rdzeń gliniany, na którym dopiero kształtowano model woskowy np. naszyjnika czy naramiennika. Formy takiej nie wypalano w ogniu tylko wysuszano a następnie wlewano brąz, który dzięki swej temperaturze roztapiał wosk wypływający małymi otworami. Fragment takiego rdzenia, służącego do odlania pustego w środku naszyjnika też znaleziono w grodzie (ryc. 45). Przy odlewaniu przedmiotów w omawianych formach na skutek wlania za dużej ilości brązu pozostawał jego nadmiar w kanałach wlewowych tworząc tzw. nadlewy. Pewien związek z czynnościami odlewców mogą mieć też odkryte grudy brązu o nieregularnych kształtach ze śladami nadtopień. Mogą one stanowić początkowe stadium niedokończonego topienia zniszczonych przedmiotów brązowych. Nie można jednak wykluczyć takiego faktu, że owe bryłki mogą być też stopionymi przedmiotami na skutek pożaru, który strawił zabudowania grodu.

Trudno stwierdzić czy w grodzie istniała wyspecjalizowana wytwórczość kowalska. Niektóre znalezione przedmioty żelazne jak sierp, grot oszczepu (ryc. 46), krępulec

ryc.46
Ryc. 46. Grot oszczepu żelaznego

wędzidła czy noże mogły być wykonywane na miejscu w tym przypadku, gdyby dysponowano dowodami na istnienie importowanego surowca żelaznego albo śladami hutnictwa opierającego swą produkcję na miejscowych złożach rudy darniowej. Nie znaleziono też narzędzi kowalskich. Nie należy jednak zapominać, że przecież cała osada nie została przekopana i pozostałości po wytwórczości kowalskiej mogą być do dziś ukryte w ziemi. Można przypuszczać, że odlewcy, którzy przede wszystkim zajmowali się obróbką brązu, mogli też w niektórych przypadkach wykonywać przedmioty i z żelaza. Wynikałoby to po prostu ze specyfiki zawodowej, w której specjalista miał do czynienia z jedynym surowcem jakim był metal.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s