Rolnictwo i hodowla

Podstawę egzystencji ludności zamieszkującej gród stanowiło rolnictwo i hodowla, charakterystyczne zresztą gałęzie dla gospodarki plemion osiadłych na nizinach. Na podstawie sporej ilości odkrytych ziaren stwierdzono, że uprawiano takie zboża jak jęczmień zwyczajny, owies zwyczajny, pszenicę płaskurkę, zwyczajną i zbitokłosą oraz proso zwyczajne, które występowało zarówno w postaci ziaren jak i kaszy jaglanej. W jednym z domostw odkryto skupisko kilku dużych naczyń glinianych, w których znajdowała się przygotowana kasza jaglana, niewątpliwie stanowiąca obok mięsa podstawowe pożywienie ówczesnych mieszkańców grodu. Obok zbóż uprawiano też rośliny strączkowe, z których wymienić trzeba bób, groch zwyczajny, soczewicę jadalną i bobik oraz rośliny włóknistooleiste jak lniankę i len. Poza ziarnami znaleziono też w osadzie szereg narzędzi związanych z rolnictwem. Na ich podstawie wiadomo, że ludność w pobliżu grodu uprawiała ziemię na małych pólkach przy pomocy rogowych motyk (ryc. 15) służących do spulchniania ziemi. Była to prymitywna forma uprawy ziemi tzw. kopieniactwo. Zapewne używano przy takiej uprawie również i zwykłych kijów o różnej długości i grubości oraz zakrzywionych gałęzi, których niestety w materiale zabytkowym nie stwierdzono. Ówczesna ludność jednak potrzebowała dla swego wyżywienia coraz większych przestrzeni pod uprawę. Powiększenie terenów odbywało się przez trzebież lasów. Wyrębu lasu dokonywano siekierkami uzyskując przy tym materiał dobudowy grodu. Pozostawione krzewy i gałęzie następnie spalono. Uprawa wypaleniskowa z jednej strony pozwalała uzyskać sporą przestrzeń pod uprawę a z drugiej dostarczała popiołu, użyźniającego nowo pozyskaną glebę. System wypaleniskowy będący elementem postępowym w ogólnym rozwoju rolnictwa miał jednak tę ujemną stronę, że wypalone odcinki ziemi w szybkim tempie ulegały wyjałowieniu. Można je było wykorzystać tylko dwa lub trzy lata a następnie porzucano na kilkanaście lat w celu naturalnej regeneracji struktury gleby. Niezależnie jednak od stosowania narzędzi kopaczkowatych mających duże znaczenie przy uprawie roślin

ryc.15
Ryc. 15. Motyka rogowa

strączkowych na małych polach, ludność grodu licząca przecież wieleset osób musiała, jak już wyżej wspomnieliśmy, dla uzyskania sporej ilości zboża uprawiać większe pola. Narzędziem,za pomocą którego dokonywano orki mogło być drewniane radło. Z nim prawdopodobnie jest związane użycie sprzężaju. Narzędzia rolniczego typu radła nie znaleziono w grodzie smuszewskim. Ponieważ jednak odkryto je w niedalekim grodzie biskupińskim, dlatego możemy z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że ze względu na bliskie sąsiedztwo obu grodów uprawa za pomocą radła mogła być stosowana i przez ludność w Smuszewie. Uzyskane zboże z takich upraw żęto sierpami brązowymi i żelaznymi (ryc. 16). Były one dość małe, gdyż długość ich wahała się średnio w granicach 10—15 cm. Końce tych sierpów były zwężone i zgięte półkoliście. Sierpów tych używano także do ścinania trawy dla bydła i trzciny do pokrycia dachów.

Z ziaren zbóż uzyskiwano mąkę przy pomocy nieckowatych żaren, na których zboże rozcierano okrągłymi kamieniami zwanymi rozcieracze (ryc. 17). Tego typu zabytków znaleziono na terenie osiedla dość sporo, gdyż około 25 żaren i 80 rozcieraczy. Żarna wykonywano z półkolistych płaskich kamieni o długości ok. 50 cm.

ryc.16
Ryc. 16. Sierp żelazny

Nieckowate wgłębienia powstały w rezultacie długotrwałego rozcierania ziaren. Jako rozcieraczy używano kulistych kamieni o średnicy ok. 10 cm, wykazujących na powierzchni liczne płaszczyzny starć. Żarna i rozcieracze odkrywano z reguły na terenie domówi ulic.

Drugim podstawowym zajęciem zabezpieczającym byt ludności była hodowla. W trakcie badań wykopaliskowych wydobyto 19100 zwierzęcych szczątków kostnych. Wśród nich wyróżniono 95,6% kości należących do zwierząt domowych oraz zaledwie 4,66% szczątków kostnych zwierząt dziko żyjących. Kości ptaków odkryto tylko 0,28%. Z powyższych zestawień procentowych jasno wynika, że już w tak odległych czasach zdobyte przez polowanie mięso było tylko uzupełnieniem wśród ogółu żywnościowych produktów konsumpcyjnych. Duży zysk z łowiectwa przynosiły futra oraz rogi i kości, z których te ostatnie stanowiły ważny surowiec do wyrobu narzędzi. Wśród zwierząt domowych na pierwsze miejsce w hodowli wysuwa się krowa (41,78%) oraz świnia (34,870/0). Na mniejszą skalę hodowano owce, kozy oraz konie. O używaniu koni do jazdy świadczą znalezione dwa krępulce do wędzideł, jeden wykonany z kości (ryc. 18), drugi z żelaza oraz fragment brązowego wędzidła (ryc. 19). Podobnie jak i dziś typowymi zwierzętami domowymi były psy i koty, choć odkryta ilość ich szczątków wskazuje na małą liczebność. Spośród kości zwierząt dziko żyjących wyodrębniono 15 gatunków, na które polowała ludność w tamtych czasach.

ryc.17
Ryc. 17. Żarno kamienne z rozcieraczem
ryc.18
Ryc. 18. Kościany krępulec wędzidła

Wyjątkiem jest tu zapewne szczur, który w zestawieniu liczbowym zajmuje ostatnie miejsce (0,21 %). Najczęściej upolowanymi zwierzętami były jelenie (55,69%) i sarny (21,95%) oraz w dużo już mniejszej ilości kolejno zające, lisy,łosie, bobry, niedźwiedzie, wydry, tury, borsuki, kuny, rysie, dziki i wilki.

ryc.19
Ryc. 19. Żelazny krępulec oraz fragment wędzidła z brązu
ryc.20
Ryc. 20. Pławik z kory
ryc.21
Ryc. 21. Kościane haczyki na ryby

Dalszymi dodatkowymi ale ważnymi zajęciami obok łowiectwa było rybołówstwo oraz zbieractwo. Ryby łowiono siecią i wędką, które jednak się nie zachowały. Pozostałościami po tych zajęciach jest pławik z kory (ryc. 20) oraz kościane i rogowe haczyki na ryby (ryc.21), służące do łowienia zwłaszcza większych ryb takich jak np. szczupak czy sum, na których szczątki natrafiono w osiedlu. Zbierano dla celów jadalnych różne rośliny dziko rosnące jak komosę białą, rdest powojowy, plamisty i kolankowy, szczaw polny, zwyczajny i kędzierzawy. Żołędzie dębu stanowiły dodatek do mąki jak również karmę dla świń. Zrywano i wykorzystywano inne rośliny dla celów leczniczych i barwiarskich. Pszczołom wybierano miód i wosk. Ten ostatni używano w odlewnictwie do modelowania przedmiotów odlewanych za pomocą form niszczejących.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s