Budownictwo

Ludność grodu mieszkała w drewnianych domostwach o wymiarach 9,5 x 10 m. Odkryta długość 10 m jednego z budynków jest największa, gdyż odsłonięte już tylko fragmenty dalszych domów mają długości w granicach 8—9 m. Szerokość ich zatem poza pierwszym domostwem nie jest dokładnie znana, choć zapewne mieści się w granicach 9,5 m. Odsłonięte konstrukcje mieszkalne należały do 6 względnie 7 domów. Z konstrukcji tych zachowały się tylko części podłogowe układane z belek w grupach usytuowanych w różnych kierunkach (ryc. 7). Po ścianach pozostały jedynie pionowe słupy o przekroju okrągłym lub prostokątnym oraz glina. Mamy więc tutaj do czynienia z tzw. konstrukcją łątkowo-sumikową, polegającą na tym, że w pionowe słupy tzn. łątki, posiadające rowki wsuwano poziome bierwiona nazywane sumikami. Rozstawienie słupów łątek określało rozmiary i kształty domów. Szpary między bierwionami tworzącymi ścianę wypełniano gliną i mchem celem uszczelnienia przed zmianami temperatury i wiatru. Ponieważ w warstwach ziemi zalegających nad rumowiskami domostw występowało dużo gliny, można by przypuszczać, że niektóre ściany posiadały dość spore przerwy między bierwionami, które w dużych ilościach zapełniano gliną. Poza podłogą z belek izolującą mieszkania od bagiennego podłoża występowały też gałęzie tworzące faszynę oraz trzcina (ryc. 8). Prawdopodobnie domy w Smuszewie, jak w grodzie biskupińskim, miały przedsionek z wejściem od strony południowej. W środku domów po prawej stronie od wejścia znajdowały się paleniska (ryc. 9). Należy przypuszczać, że wysokość budynków do szczytu dachów liczyła do 5 m. Wysokość od podłogi do pułapu wynosiła około 2 m. Dachy były prawdopodobnie dwuspadowe. Na pułapie gromadzono między innymi zboże, gdyż w jednej z chat stwierdzono leżącą nad podłogą całą warstwę zwęglonych ziaren zbóż, które spadły w chwili zawalenia się domu na skutek pożaru.

ryc.7
Ryc. 7.Konstrukcje drewniane domów
ryc.8
Ryc. 8. Warstwa gałęzi i trzciny izolująca podłogi domów
ryc.9
 Ryc. 9. Paleniska kamienne i gliniane


Ludność ze względu na brak miejsca musiała maksymalnie wykorzystać przestrzeń ograniczoną rozmiarami wyspy, dlatego też domy usytuowano w rzędach jedne obok drugich, tak że stykały się ze sobą. Rzędy chat biegły po linii wschód zachód. Między nimi znajdowały się ulice o szerokości od 3 4,5 m ułożone z poprzecznie kładzionych belek. Przez środek grodu biegła, w kierunku północ południe, ulica 5 m szeroka (ryc. 10). Składała się z dwóch warstw belek ułożonych wzdłuż osi wschód zachód i spoczywających na poprzecznych legarach. Warstwy belek wzmocnione były faszyną, stanowiącą dodatkowy element izolujący.

Osiedle otoczone było drewnianym wałem o szerokości 3,5 m, wysokim co najmniej jak domostwa. Zachowane tylko w fundamentach konstrukcje wału utworzone były z nieregularnie ułożonych belek krzyżujących się pod kątami prostymi i przechodzących w pionie najprawdopodobniej w skrzynie – izbice wypełnione gliną i ziemią (ryc. 11). Ściany wału— jak należy przypuszczać — po obydwu stronach oblepione były gliną celem uszczelnienia. Przy wale od strony wewnętrznej biegła dookolna ulica o szerokości 2,5 m,przylegająca do rzędu chat (ryc. 12).

Poza wałem stwierdzono obecność falochronu w postaci rzędu skośnie wbitych w kierunku wału kołów,ongiś ostro zakończonych, mających chronić wał przed wodą i utrudnić zarazem napastnikom podejście do niego (ryc. 13). Do falochronu przylegał pomost (ryc.14) szeroki 3,5 m, stanowiący bądź główny szlak komunikacyjny z lądu stałego do właściwej bramy wjazdowej, której nie udało się odkryć, bądź też tylko część innego pomostu stanowiącego dojście do bramy mniejszej, mającej charakter gospodarczy. Odkryte słupy drugiego pomostu, występującego w tej samej części grodu pełniły — być może —rolę przystani dla łodzi.

ryc.10
Ryc. 10. Fragment głównej ulicy
ryc.11
Ryc. 11. Część północna wału
ryc.12
Ryc. 12. Ulica przywałowa
ryc.13
Ryc. 13. Falochron

Oprócz budownictwa typu mieszkalnego, komunikacyjnego i obronnego występującego w omawianym osiedlu napotkano też na dalsze ślady osadnictwa tej samej ludności od południowej strony Jez. Czeszewskiego. Wspomnieliśmy już uprzednio o tych odkryciach przy historii badań a dotyczących osady nieobronnej na stanowisku 1. Charakter prac na tej osadzie nie pozwolił w ostateczny sposób rozpoznać jej budownictwa. W trakcie badań odkryto tylko 9 jam oraz 2 paleniska kamienne. Najwięcej jam — 6 odsłonięto w północnej części osady, a więc na jej skraju,ograniczonej naturalnym spadem wzniesienia terenowego w kierunku brzegu jeziora. Odkryte jamy miały przekroje półowalne lub podłużne i niekiedy sięgały do jednego metra wgłąb ziemi. Część z nich stanowiła miejsce gromadzenia odpadków. Tylko jedna jama, z sześciu odkrytych na północnym skraju osady, została całkowicie odsłonięta i wydobyta na powierzchnie. Jama ta, o wymiarach 2,80×2,20 m a więc o powierzchni przeszło 6 m2 i kształcie w przybliżeniu owalnym, mogła być pozostałością po półziemiance. Zachowała się do głębokości 110 cm. W jej środku było dodatkowe wgłębienie będące, w związku z wystąpieniem w nim kamieni, zapewne paleniskiem, gdzie znaleziono pół bransolety brązowej. W półziemiance odkryto ponadto gładzidło łyżwowate z kości, fragment glinianego ptaszka, ułamki naczyń oraz grudy wyschniętej gliny tzw. polepy, posiadającej odciski gałęzi. Półziemianka posiadała więc najprawdopodobniej dach z gałęzi w kształcie kopuły, wzmocnionej jeszcze grubszymi prętami niż odciski na polepie. Niektóre płaszczyzny dachu mogły też być kryte kawałkami skór. Dolna część kopulastego dachu półziemianki dla wzmocnienia i szczelności konstrukcji oblepiona była prawdopodobnie gliną.

ryc.14
Ryc. 14. Pomost

Wydobyte na światło dzienne z tak odległych czasów konstrukcje drewniane na grodzisku muszą wzbudzać podziw dla zaplanowania a zwłaszcza dla wysiłku grupy ludzkiej zdolnej do wybudowania takiego grodu. Należy przy tym dodać, że znane nam z tych czasów narzędzia w postaci niewielkich brązowych i żelaznych siekierek, młotków rogowych, klinów do rozszczepiania pni i dłut brązowych były podstawowymi narzędziami, za pomocą których dokonywano obróbki drewna dla celów budownictwa.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s