Geneza i upadek grodu

Gród zamieszkiwała prasłowiańska ludność kultury łużyckiej. Powstał on w młodszej fazie wczesnej epoki żelaza w latach ok. 500—400 przed naszą erą. Znajomość żelaza dotarła na nasze ziemie z południowej najpierw w postaci importu, rozpoczynając epokę żelaza w Polsce ok. 650 r. przed n.e. Jest to jednak okres, kiedy żelazo dopiero powoli wchodzi w powszechny użytek na terenie środkowej Europy a brąz nadal odgrywa jeszcze poważną rolę w wytwórczości. Plemiona kultury łużyckiej, która rozwinęła się już w epoce brązu, w swej ponad 1000-letniej historii, doszły do szczytowego rozwoju właśnie we wczesnej epoce żelaza. Rozwój kultury tej ludności, zamieszkującej dorzecze Wisły i Odry dokonał się w tym okresie dzięki stabilizacji a także cennym kontaktom handlowym i kulturowym z resztą krajów europejskich. Szczególnie ożywcze były wpływy z terenów Europy południowej a zwłaszcza cywilizacji halsztackiej. Skutkiem tego nastąpił u plemion kultury łużyckiej znaczny wzrost poziomu produkcji i rozwój stosunków społecznych, doprowadzające w konsekwencji do koncentracji ludności w grodach, która dotąd zamieszkiwała osady otwarte. Przy wzroście dobrobytu nieobojętne stało się również zabezpieczenie dóbr materialnych. Z tych więc przyczyn należy rozpatrywać powstanie naszego grodu, który mając charakter obronny stał się dla zamieszkującej go ludności miejscem chroniącym wszelakiego rodzaju dobytek, życie ludzkie jak i tereny niezbędne do uprawy roli i wypasu bydła. W celu utrudnienia dojścia, ludność na miejsce budowy grodu wybrała wyspę położoną między dwoma jeziorami a więc teren już z natury obronny. Zakładanie grodów na wyspach lub półwyspach było zjawiskiem powszechnym w tym czasie na obszarze Wielkopolski. Gród na wyspie nie był zapewne jedynym miejscem zamieszkania ówczesnej ludności jakkolwiek niewątpliwie był głównym i stałym miejscem zamieszkania. Jak nam wiadomo, po południowej stronie Jez. Czeszewskiego zachowały się ślady po osadzie nieobronnej. Ponieważ osada ta pochodzi też z okresu wczesnej epoki żelaza można by przypuszczać, że początkowo właśnie tam mieszkała ludność plemienia, która po przybyciu w te strony zaczęła następnie budować gród. Na charakter tymczasowości tej osady mogą wskazywać półziemianki a więc budownictwo nie tylko mało wygodne ale i prymitywne w porównaniu z drewnianymi, rozległymi domami grodu. Być może, że istniały jakieś nieliczne domostwa zbudowane z drewna ale wielowiekowa intensywna orka tego terenu zniszczyć mogła ich ewentualne pozostałości. Osada otwarta zajmowała przestrzeń około 3,3 ha i była większa prawie 0,1 ha od terenu zajętego przez gród. Zmniejszone rozmiary grodu warunkowała już sama wielkość wyspy. Jeżeli założyć, że rzeczywiście osada otwarta poprzedzała powstanie grodu to możemy przyjąć, że potem ludność zamieszkiwała już w większości w grodzie. Nie należy jednak wykluczać możliwości wykorzystywania terenu osady do zamieszkiwania przez niektóre rodziny zarówno w okresie trwania grodu jak i po jego zniszczeniu. Luźne ślady pobytu ludności spotkano też dookoła obydwu jezior. Są one zapewne pozostałościami zagród o charakterze sezonowym. Gród zamieszkiwany był przez kilkadziesiąt lat. W okresie tym dokonywano w budownictwie różnych przeróbek a niejednokrotnie wznoszono nowe budynki w miejscach mniej więcej tych samych co poprzednio. W niektórych domach dokonywano podwyższania podłóg przez nałożenie następnej warstwy belek. Związane to było z wilgotnym podłożem, na którym znajdował się gród. Problem nadmiaru wody zalewającej niekiedy domostwa stał się z biegiem czasu czynnikiem destrukcyjnym dla trwałości budownictwa grodowego. Spowodowane to zostało pogorszeniem warunków klimatycznych w latach 800—400 przed n. e. a zwłaszcza od połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e., wynikających ze zmiany suchego klimatu subborealnego na klimat subatlantycki obfitujący w opady. Można przypuszczać, że wynikające z tego trudności dalszego zamieszkiwania w grodzie spowodowały opuszczenie go przez niektóre rodziny, co jeśli rzeczywiście nastąpiło musiało osłabić spoistość całej wspólnoty rodowej.

Gród w Smuszewie odpierający szczęśliwie zapewne niejedną napaść, został w końcowej fazie swego istnienia jednak zniszczony i spalony. Ślady pożaru i walk zachowały się w postaci zwęglonych konstrukcji drewnianych, licznych grocików rogowych z rozszczepionymi lub odłamanymi ostrzami, będącymi śladami uderzenia o coś twardego, grotów oszczepów i szczątków szkieletów ludzkich. Trudno nam dziś w pełni odpowiedzieć na pytanie, kto ostatecznie zniszczył gród. Zapewne szereg złożonych przyczyn stał się powodem zagłady zasobnego grodu. W okresie istnienia grodu na terenach ziem prasłowiańskich zajętych przez kulturę łużycką pojawiły się koczownicze watahy plemion scytyjskich z nad Morza Czarnego. Główny napór Scytów na nasze ziemie nastąpił około 500 r. przed naszą erą. Szereg grodów na terenach Śląska, Wielkopolski i Kujaw zostało przez nich zdobytych i zniszczonych. Przypuszcza się, że leżący od Smuszewa w odległości zaledwie dwudziestu paru kilometrów gród w Biskupinie mógł paść właśnie ich łupem. Ponieważ jednak nie znaleziono dotąd w Smuszewie żadnych przedmiotów związanych z pobytem Scytów dlatego właśnie nie można twierdzić, że przez nich gród został spalony i ograbiony. Poza niszczącymi napadami Scytów w tym okresie na terenie Wielkopolski pojawiła się z północy ludność kultury pomorskiej, odróżniająca się — między innymi — od ludności kultury łużyckiej sposobem chowania zmarłych w grobach skrzynkowych. Jednakże przybysze, współżyjąc z miejscową ludnością nie stanowili takiego zagrożenia, w ramach którego można by upatrywać bezpośrednią przyczynę zagłady grodu. Dotychczasowe odkrycia militariów wskazują raczej, że sprawcą najazdu i zniszczenia stało się inne plemię kultury łużyckiej pochodzące — być może — z Kujaw lub Wielkopolski. Przyczyną tych walk między plemionami stały się różne zatargi, doprowadzające do grabieży i zniszczeń mających na celu zdobycie mienia, jak i być może nowych terenów niezbędnych dla egzystencji innego plemienia.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s